ضامن بقای «حیات طیبه» توجه انسان به معنویات نسبت به مادیات است

حجت الاسلام والمسلمین محمد شاهی عربلو، مسئول مدرسه علمیه پنج تن آل عبا(ع) در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران با بیان اینکه از منظر امیرالمؤمنین علی(ع)، ضامن حیات انسانی و حیات طیبه انسان، اتصال فرد و جمع انسان‌ها به ملکوت است؛ همان چیزی که از آن به معنویت تعبیر می‌شود، افزود: زندگی دو جنبه، دو بعد و دو جلوه دارد: یک جنبه مادی و زمینی که از آن به «مُلک» تعبیر می‌شود، و یک جنبه معنوی و غیرمادی که از آن به «ملکوت» تعبیر می‌شود.

مسئول مدرسه علمیه پنج تن آل عبا علیهم السلام تهران گفت: وقتی گفته می‌شود «ملکوت»، شاید در ذهن برخی افراد، عالم فرشتگان و ... بیاید، اما این طور نیست؛ وقتی من به فرزنم، بی‌جا اخم می‌کنم، این اخم کردن من ظاهر مُلکی‌اش این است که دو ابرویم را در هم فشرده می‌کنم و با حالت تندی به فرزندم نگاه می‌کنم؛ اما ملکوتش اثر بدی است که روی روان و روح فرزندم می‌گذارد و سپس به دنبال آن، تأثیرات وضعی است که نسبت به من چه دیدی پیدا می‌کند و دیگر، روح من با روح او سنخیت خود را از دست می‌دهد.

وی خاطرنشان کرد: وقتی گفته می‌شود معنویت، یعنی وقتی شما جایی می‌روید و می‌بینید درختی کج شده است، اگر به دادش نرسید، می‌شکند، یک ریسمان برمی‌دارید و این درخت را به جای محکمی می‌بندید تا قامتش راست باشد و نشکند.

وی ادامه داد: این، یک عمل ظاهری دارد و آن بستن ریسمان و وصل کردنش به یک تکیه‌گاه است؛ اما باطن آن حرکت یک حقیقت معنوی از قلب شماست که نگران هستید، آنچه در طبیعت از طرف خداوند قرار داده شده و می‌تواند مؤثر باشد، در زندگی دیگران، آسیب ببیند. پس وقتی هم می‌گوییم معنویت، یعنی هر آنچه از فضای صرفاً مادی، ما را بالاتر می‌برد، معنویت، به صورت مطلق است.

ضامن بقای حیات انسانی، توجه بیشتر انسان به معنویات نسبت به مادیات است

وی افزود: ضامن بقای حیات انسانی، توجه انسان به معنویات، بیش از مادیات است. امیرالمؤمنین(ع) در نهج‌البلاغه شریف نکات دقیقی را بیان می‌کنند که، دریچه عالم معنویت، به روی انسان بسته نشود و انسان علی‌رغم بودن در عالم مادی و استفاده حداکثری از ظرفیت این نعمت‌ها، خود را از معنویت که اصل و اساس است، محروم نکند. مثلاً امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند: «مردم در دنیا دو گونه‌اند: یک عده دنیا را برای دنیا می‌خواهند؛ این آدم‌ها چه بخواهند چه نخواهند، چه بدانند چه ندانند، آخرت خود را به خاطر دنیا از دست می‌دهند. اما یک عده در دنیا هستند، از دنیا استفاده می‌کنند، اما دنیا را وسیله‌ای برای آباد کردن آخرت ـ یعنی معنویت ـ می‌خواهند». بعد حضرت می‌فرمایند: «این‌ها در دنیا بهترین خانه‌ها را دارند، بهترین زندگی را هم می‌کنند، اما آخرت‌شان هم بهترین آخرت است». یعنی بستگی به این دارد که نوع نگاه ما به عالم ماده و امکانات و فرصت‌هایش چگونه باشد.

مسئول مدرسه علمیه پنج تن آل عبا علیهم السلام گفت: اگر نگاه هدف داشته باشیم، در این دنیا گرفتار می‌شویم و حتی از خود دنیا هم، بهره شایسته را با لذت حقیقی نمی‌بریم؛ اما اگر به دنیا نگاه وسیله‌ای داشته باشیم و آن را مزرعه آخرت بدانیم، هم در دنیا بهترین استفاده را می‌بریم و تنعم خواهیم داشت، هم برای آخرت خودمان می‌توانیم بهترین زاد و توشه را جمع‌آوری کنیم.

معنویت، صرفاً فقط دعا، نماز، ذکر و زیارت نیست

مسئول مدرسه علمیه پنج تن آل عبا علیهم السلام گفت: معنویت، صرفاً فقط دعا، نماز، ذکر و زیارت نیست؛ اگرچه اینها مصادیق اعلای معنویت هستند، اما فرصت ورود به عالم ملکوت و پرواز به عالم معنویت در تمام مکان‌ها و زمان‌ها، با همه‌چیز فراهم می‌شود. مثلاً در نامه سی‌ویکم نهج‌البلاغه، امیرالمؤمنین(ع) ترسناکی، سختی و طولانی بودن مسیر آخرت را برای فرزند بزرگوارشان حضرت مجتبی(ع) ترسیم می‌کنند و می‌فرمایند: «بدان که راهی بس، پرمشقت و طولانی در پیش رو داری؛ یعنی راه از لحظه مرگ ـ که برزخ تو شروع می‌شود ـ بدان که راهی دشوار و پرمشقت و طولانی در پیش روی داری و در این راه جز با سبک کردن بار و زاد و توشه کافی نمی‌توانی موفق باشی».

راه حل امیرالمومنین(ع) برای شتاب گرفتن در مسیر معنویت

حجت الاسلام والمسلمین شاهی عربلو خاطرنشان کرد: گاهی اوقات که می‌خواهم این فراز را برای نوجوانانی که دل‌هایشان آماده‌تر است، با یک تمثیل بیان کنم، می‌گویم: فرض کنید شما و خانواده محترم‌تان ناگزیر شدید از وطن‌تان به سفری حدود ۸۰ یا ۹۰ هزار کیلومتر مسافت بروید و به شما گفته‌اند، از مبدأ که حرکت می‌کنید تا مقصد، یک پمپ بنزین نیست. شما اگر بهترین ماشین و کم‌ مصرف‌ترین ماشین هم داشته باشید، مگر چقدر با یک باک بنزین می‌توانید بروید؟ چقدر می‌توانید بنزین به صورت اضافی همراه ببرید؟

وی ادامه داد: اگر بخواهید هشتاد هزار کیلومتر را با یک باک بنزین از مبدأ تا مقصد بروید، در واقع باید بپذیرید که نمی‌شود. اما امیرالمؤمنین(ع) راهش را به ما یاد می‌دهد. به فرزندشان می‌فرمایند: «اگر مستمندی را دیدی که توشه‌ات را تا قیامت می‌برد و فردای قیامت که به آن نیاز داری به تو بازمی‌گرداند، کمک کردن به او را غنیمت بشمار و زاد و اگر قدرت مالی داری، بیشتر انفاق کن و به همراه او بفرست؛ زیرا ممکن است روزی در رستاخیز در جستجوی چنین فردی باشی و او را نیابی. به هنگام بی‌نیازی و ثروت، اگر کسی از تو قرض خواست، غنیمت بشمار؛ تا در روز سختی و تنگدستی به تو بازگرداند».

حجت الاسلام والمسلمین شاهی عربلو خاطرنشان کرد: فرض کنید اگر شما در طول شبانه‌روزی که حرکت می‌کنید، هر جا دیدید فردی در خیابان یا جاده دچار مشکل شده و بنزین ندارد، کمی بنزین به او بدهید؛ در آن مسیر طولانی، سرد، تاریک و عجیب و غریب، هر جا دچار مشکل شوید و توقف کنی،د ده‌ها ماشین می‌ایستند و بنزین می‌دهند. این معنویت است؛ یعنی شما همیشه همواره توجه خود را به این سو معطوف نکنید که خودتان زحمت کشیده‌اید، خودتان پول به دست آورده‌اید، خودتان هم می‌خواهید از آن بهره‌مند شوید. بلکه توجه خود را به این معصوف کنید که تا آنجا که می‌توانید به دیگران کمک کنید.

وی گفت: نمونه‌ای دیگر در نهج‌البلاغه شریف، مربوط به همین شب‌هایی است که ما به عنوان شب‌های قدر سپری می‌کنیم. امیرالمؤمنین علی(ع) پس از آنکه ضربت شمشیر اشقی‌الاشقیا، فرق مطهر ایشان را شکافت، در ساعات پایانی عمر شریفشان، در شرایطی که هر فرد دیگری در چنین وضعیتی حتی حوصله یک کلمه سخن گفتن را نداشت، از روی دلسوزی پدرانه‌ای که نسبت به ما داشتند، وصیت‌نامه‌ای ارائه کردند که در نامه چهل و هفتم نهج‌البلاغه ثبت شده است.

حجت الاسلام والمسلمین شاهی عربلو اضافه کرد: تصور کنید؛ مردی معنوی، عارف و بلکه امام عارفان عالم، در لحظات آخر عمر شریفش می‌خواهد آخرین توصیه‌ها را بیان کند. به نظر شما چه باید بگوید؟ آیا می‌گوید نماز شب‌تان ترک نشود یا فلان زیارت را بخوانید؟ امیرالمؤمنین(ع) فهرستی کوتاه به فرزندان خود ـ هم فرزندان زمان خویش و هم فرزندان معنوی‌شان که ما هستیم، ارائه دادند.

توصیه حضرت علی(ع) درباره تداوم حرکت در حیات طیبه

مسئول مدرسه علمیه پنج تن آل عبا علیهم السلام افزود: ببینیم در این فهرست چه آمده است: «خدا را، خدا را درباره یتیمان؛ مبادا که آنان گاهی سیر و گاهی گرسنه بمانند و حقوقشان ضایع شود. خدا را، خدا را درباره همسایگان؛ حقوقشان را رعایت کنید که این وصیت پیامبر شماست. همواره پیامبر(ص) به خوش‌رفتاری با همسایگان چنان سفارش می‌کرد که گمان بردیم برای همسایه ارثی معین خواهد کرد».

وی گفت: نخست باید نوع نگاه خود را به معنویت تغییر دهیم. در عین حالی که باید شکارچی فرصت‌های عبادت به معنای خاص آن باشیم، باید توجه کنیم که در هر جایی که هستیم و در محضر هر کسی و هر چیزی قرار داریم، در هر زمانی امکان ذخیره‌سازی معنویت برای خودمان وجود دارد؛ از عیادت همسایه بیمار و تشییع جنازه گرفته تا قرض دادن، کمک کردن و دست‌گیری از نابینا برای عبور از خیابان.

حجت الاسلام والمسلمین شاهی عربلو اضافه کرد: اگر کسی به این حقیقت توجه کند، درمی‌یابد که معنویت لزوماً منحصر به عبادات خاص نیست. دلیل اینکه در دنیای سرد، خشک و خشن امروز، دستگیری و یاری رسانی تا این حد کمرنگ و بی‌ارزش شده، سقوط انسان از آستان معنویت است. اگر بخواهد خود و جامعه‌اش از این بی‌رحمی در امان باشند، یعنی روابط واقعی الهی-انسانی بر زندگی‌شان حاکم شود، چاره‌ای نیست جز آنکه معنوی‌ترین رفتارها را سرلوحه زندگی خویش قرار دهد.